 Pierwsze wzmianki o Mi³om³ynie pochodz± z 1315 r. Z 1323 r. znajdujemy zapiski o proboszczu parafii mi³om³yñskiej - niejakim Ludwiku. Prawa miejskie Mi³om³yn otrzyma³ w 1335 r. od komtura Zakonu Krzy¿ackiego Hartwiga (Hartung von Sonnenborn). Herb miasta jest ¶ci¶le zespolony z jego nazw±. Przedstawia zêbate ko³o m³yñskie, a w ¶rodku symbol zakonu - krzy¿. Jest to tzw. herb mówi±cy - urobiony od nazwy. najstarszy znany przywilej miasta z 1335 r. okre¶la³ prawa lokatora - so³tysa Tylego z Herzogenwalde. W pa¼dzierniku 1466 r. szlachcic z Mi³om³yna postawi³ swoj± pieczêæ na dokumencie Traktatu Toruñskiego. W 1552 r. Albrecht von  Finckenstein otrzyma³ w zastaw starostwo w Mi³om³ynie. W zamku mi³om³yñskim rezydowali ostatni ewangeliccy biskupi Pomezanii: w latach 1567 - 1574 Jerzy Venediger (Wenediger), w latach 1574 - 1587 Jan Wigand. Z Mi³om³yna pochodzi³ polski chirurg Karol Kobalski, od 1800 r. student Wydzia³u Lekarskiego Uniwersytetu Królewieckiego. Pastorzy mi³om³yñscy z koñca XVIII i pocz±tku XIX wieku to Krzysztof Gottschewski, który by³ uprzednio polskim organist± w Ostródzie, Jan Grzywacz w latach 1771 - 1790 polski diakon z Zalewa i rektor tamtejszej Szko³y Partkularnej, który utrzymywa³ bliskie kontakty z Krzysztofem Celestynem Mrongowiuszem.  W latach 1808 - 1814 pastorem w Mi³om³ynie by³ Jan Wrona, który przet³umaczy³ na jêzyk polski i wyda³ ?Nowy elementarzyk...? Weissa. W latach 90 - tych XIX wieku w³a¶cicielem karczmy w Mi³om³ynie by³ Polak Wiêckowski, u którego skupiali siê robotnicy polscy.
W 1414 r. zajêli na krótko miasto Polacy i je zniszczyli. W listopadzie 1520 r. komtur ostródzki wraz z dowódc± krzy¿ackim z I³awy wkroczyli podstêpnie noc± do miasta i wyciêli w pieñ za³ogê polsk±. W 1591 r. po¿ar spowodowa³ du¿e straty. Po nastêpnym po¿arze 18 X 1633 r. ocala³y tylko 4 domy i ko¶ció³ z czasów krzy¿ackich. Po¿ar w roku 1700 zniszczy³ budynki postawione po 1633 r., ocala³ tylko  ko¶ció³ i dwa domy. W 1710 r. zmar³o tu na d¿umê kilkadziesi±t osób, blisko pi±ta czê¶æ ogólnej liczby mieszkañców. Nastêpne powa¿ne straty w zabudowie miasta poczyni³ kolejny po¿ar w pocz±tku XIX wieku. W styczniu 1807 roku miasto zajêli Francuzi, a potem Prusacy i Rosjanie. W po³owie grudnia 1831 r. po klêsce powstania listopadowego stacjonowa³y tu jedn± dobê wycofuj±ce siê oddzia³y polskie z korpusu gen. Macieja Rybiñskiego. W latach 1929 - 1933 nast±pi³a znaczna emigracja ludno¶ci do zag³êbia wêglowego w Westfalii. Dzia³ania II wojny ¶wiatowej doprowadzi³y do 90 % zniszczenia miasta.
Pochodz±cy z czasów krzy¿ackich ko¶ció³ rozebrano w koñcu XIX wieku. Zachowa³a siê czê¶æ muru pó³nocnej nawy oraz wie¿a dzwonnicza z 1341 r. z okienkami w kszta³cie strzelnic. W miejscu starego, wybudowano w latach 1898 - 1901 nowy ko¶ció³ neogotycki oraz dziedziniec z ostro³ukowymi arkadami. W ko¶ciele znajduje siê cenny pó¼nobarokowy o³tarz g³ówny. Pó¼nobarokowa rze¼biona ambona pochodzi z 1715 r. Znajduj± siê tu tak¿e  dwie nieczytelne p³yty nagrobne z wieków XVII i XVIII wykonane z czerwonego piaskowca, zabytkowa gotycka kropielnica z XIV - XV wieku (granit ciosany) przeniesiona z ko¶cio³a gotyckiego oraz dzwon barokowy, wykonany w 1728 r. w Elbl±gu. W Mi³om³ynie znajduj± siê tak¿e zabytkowe domy murowane z prze³omu wieków XVIII - XIX. Z pochodz±cych z XIV wieku obwarowañ miejskich zachowa³ siê fragment muru obronnego w pobli¿u ko¶cio³a. Na miejscowym cmentarzy znajduj± siê nagrobki z XIX i pocz±tku XX wieku. W latach 1846 - 1872 trwa³a budowa kana³u Ostróda - Elbl±g i jego odnogi w kierunku I³awy. We wrze¶niu 1893 r. otwarto liniê kolejow± z Elbl±ga przez Ostródê do Olsztyna, na trasie której le¿a³ Mi³om³yn. W pocz±tkach XIX wieku zosta³ wybudowany zespó³ pa³acowo - parkowy po³o¿ony nad Jez. Kocio³ w Karnitkach. W II po³owie XIX wieku i na pocz±tku XX wieku zbudowano w Mi³om³ynie tartak parowy oraz stoczniê naprawy statków rzecznych, a tak¿e cegielnie w tym jedn± parow±, które sprzedawa³y ceg³ê w Ostródzie, Elbl±gu i Królewcu.
 Na terenie naszej gminy znajduje siê Rezerwat "Rzeka Drwêca z Jez. Drwêckim", Rezerwat "Jez. I³gi". Pomnikiem przyrody jest równie¿ unikalna sosna taborska - Le¶nictwo Drwêca, stanowisko ¿ó³wia b³otnego - Le¶nictwo Przemys³awów, liczne ostoje ptaków chronionych (or³a bielika, orlika krzykliwego, kani rdzawej, bociana czarnego, kormoranów), g³az granitowy - Ma³y Gil, 120 - letni drzewostan modrzewiowo - bukowy.
So³tys Mi³om³yna otrzyma³ przywilej warzenia i sprzedawania piwa. Od czasów ¶redniowiecznych rzemios³o i rolnictwo by³o g³ównym ¼ród³em utrzymania ludno¶ci Mi³om³yna. W 1802 r. by³o w mie¶cie 28 sukienników oraz 1 kapelusznik, co ¶wiadczy³o o dobrym rozwoju tej dziedziny rzemios³a. Mi³om³yn po otwarciu Kana³u Elbl±sko - Ostródzkiego i linii kolejowej sta³ siê wa¿nym o¶rodkiem handlu drewnem.
W literaturze brak jest informacji o legendach i podaniach z tego terenu. |
|
Historia Mi³om³yna
